Ik ben Alice: een hartverscheurende documentaire over kunstmatige intelligentie in de zorg voor ouderen

Kunnen robots het probleem met het nog steeds groeiende aantal ouderen oplossen? In de documentaire Alice Cares (2015) probeert regisseur Sander Burger hier een antwoord op te geven. Verwacht wordt dat er na 2020 twee keer zo veel ouderen zullen zijn als vandaag. Deze mensen hebben recht op verzorging en een groot deel zal dat ook nodig hebben. Hier zijn niet alleen meer faciliteiten voor nodig, maar ook meer zorgmedewerkers. Het probleem is dat deze laatste groep te klein zal zijn om de vraag naar zorg voor de ouderen op te kunnen vangen. De ‘sociobot’ Alice is door de Amerikaanse firma Hanson Robotic ontwikkeld om ouderen bij te staan en eenzaamheid tegen te gaan. Dit contrast, tussen oud en nieuw, wordt uitgelicht in de documentaire ‘Ik ben Alice’ van Sander Burger. Is het nog mogelijk voor ouderen om een relatie op te bouwen met een robot?

Sander Burger

Ik ben Alice is geregisseerd door Sander Burger en geproduceerd door Janneke Doolaard. Burger is een Nederlandse regisseur en documentairemaker, geboren in 1975 in de Ivoorkust. Drie jaar nadat hij afstudeerde aan de Nederlandse Film en Televisie Academie, won zijn korte film Koen! (2004) de NPS Kort! prijs. Zijn eerste speelfilm, ‘Panman, Rhythm of the Palms’ werd uitgebracht in 2007. Sindsdien is Burger een bekend figuur in de filmindustrie en in 2010 werd zijn film ‘Hunting &Zn’ genomineerd voor twee Gouden Kalveren. ‘Ik ben Alice’, zijn meest recente bijdrage en eerste langspeel documentaire, ging in 2015 in première op het Internationaal Film Festival Rotterdam waar het de 5e plaats in de IFFR Publieksprijs won. In 2015 won het vervolgens de Prix Grand Écran voor beste film in de wetenschap categorie bij PariScience en de NWO-KNAW Eureka onderscheiding. In België werd het vervolgens in 2016 de Palmarès prijs toegereikt.

Janneke Doolaard

Op het gebied van documentaires is Janneke Doolaard een grote naam. Als directeur en mede-eigenaar van de firma KeyDocs (nu Doxy films), is ze verantwoordelijk voor één van de grootste productie bedrijven van documentaires in Nederland. Doolaard staat in de filmwereld bekend als ambitieus en gepassioneerd en haar documentaires zijn gecentreerd om de artistieke visie van de filmmaker, waardoor deze uniek en persoonlijk worden. Na eerst geschiedenis gestudeerd te hebben, maakte Doolaard haar debuut in de wereld van de filmindustrie in 1997 bij Egmond Films. Daarna heeft ze zowel voor film als voor televisie een aantal baanbrekende documentaires geproduceerd, zoals ‘About Canto’ met regisseur Ramon Gieling (2011) dat de Crystal Film prijs won en ‘Times Square Thief’ (2008), een documentaire die meerdere nominaties en prijzen won op internationale filmfestivals.

Over ‘Ik ben Alice’

De documentaire ‘Ik ben Alice’ gaat over drie alleenstaande vrouwen van boven de 80 in Nederland die Alice, een pop van 60 centimeter met een poppengezicht en een robotlichaam, krijgen toegewezen als deel van een experiment. Alice gaat vanuit het laboratorium op bezoek bij Mevrouw Remkes, Mevrouw Schellekens-Blanke en Mevrouw van Wittmarschen om als metgezel en als hulp te bieden in hun dagelijkse leven. Tijdens het experiment moet blijken of het mogelijk is voor een robot om alleenstaande en dementerende ouderen te ondersteunen. Alice ziet eruit als een pop, is maar 60 centimeter lang, heeft een camera die beelden opvangt achter haar knipperende ogen en een voorgeprogrammeerd reactievermogen. Het experiment moet dan niet alleen bewijzen of deze manier van zorg werkt, maar is het ook een les over hoe de pop beter kan worden toegepast. De drie dames ontmoeten Alice dan ook in een niet volledig ontwikkeld stadium.

 

Ik zie liever een echt persoon’

De eerste reactie is dan ook een van achterdocht; het contrast tussen een robot aan de ene kant en een bejaarde aan de andere kant is enorm. ‘Ik wil geen robot in mijn huis’ en ‘Ik zie liever een echt persoon’ zijn dan ook begrijpelijke reacties, waarop Alice ook haar teleurstelling uit. Zowel de drie dames als meewerkende ervaren zorgmedewerkers zijn erg sceptisch en beducht. Terwijl het experiment bezig is worden alle bewegingen, reacties en opnames achter de schermen geanalyseerd. Aan de ene kant zien we dus een wereld van baanbrekende techniek en constante data-analyses terwijl aan de andere kant een groepje ouderen een relatie probeert op te bouwen met een robot. De documentaire is dan ook omschreven als een diepe, moreel uitdagende en hartverscheurende film over kunstmatige intelligentie. Gevoel en techniek worden samengevoegd en uitgelicht.

De relatie groeit

Terwijl de documentaire vordert, zien we dat de eerste sceptische reactie verandert en dat terughoudendheid plaats maakt voor nieuwsgierigheid. De dames beginnen langzaam aan Alice te wennen en raken gehecht aan haar. De conclusie van de documentaire is onverwacht en ook al komen er problemen en vragen naar boven zonder direct antwoord, in de toekomst lijkt deze vorm van zorg een realistische optie.